Aperis en Esperanto la novelo Operaco « Bonan novan jaron » de Jurij Pavlovic German

Jurij Pavlovic German (1910-1967) estis klasikulo de la sovetia literaturo, ĵurnalisto kaj scenaristo. Dummilite li kontribuis al TASS kaj Sovinformburo.

Tiu ĉi novelo estis unu el liaj lastaj verkoj. Ĝi rakontas pri operaco de sovetiaj partizanoj kontraŭ germanaj faŝistoj, plenumita en komenco de la 1944-a jaro. La rakonto baziĝas sur realaj eventoj, dokumentoj kaj atestoj de la partoprenintoj. Samtempe ĝi levas demandojn pri fido al homoj kaj pri la stalinaj reprezalioj.

Tradukis Jurij Finkel. Eldonis MAS.

Mendebla ĉe UEA- libroservo : https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=1425

 

Infanoj malgraŭ Hitlero

La persona historio de Ursula Grattapaglia fascinas. Kun sia edzo Giuseppe ŝi estas konata por sinofere mastrumi dum pli ol 40 jaroj la lernejan bienon “Bona Espero” en Brazilo. Danke al tiu solidara agado, pli ol 800 kamparanaj geknaboj, multaj el ili suferintaj malriĉon kaj aliajn turmentojn, havis la ŝancon alfabetiĝi kaj trovi novan familion, internacian, tiel ke poste ili kapablos elturniĝi solaj, atingante eĉ poziciojn de respondeco en la brazila socio. Pli ol 100 volontuloj el la tuta mondo pasigis tie plurajn monatojn en turnopukta vivsperto por multaj el ili. Pro tio Giuseppe kaj Ursula jam multfoje estis honorigitaj.

Ekde 1957 ili loĝis kaj laboris en Torino kaj ekonomie bonfartis, kun fakaj altpagitaj laboroj (Giuseppe ĉe FIAT kaj Ursula kiel sendependa interpretisto), kiuj permesis al ili havi du apartamentojn, du aŭtomobilojn kaj perspektivon pri daŭra pliboniĝo. En tiu kadro, kial ili prenis la frenezan decidon lasi komfortan vivon en Eŭropo kaj iri loĝi en la Tria Mondo? Iliaj sociaj valoroj estis malsamaj al homoj kiuj ne konatiĝis profunde fizike kun militbataloj.

Ursula Sandkühler naskiĝis en 1933 en Berlino. Blondulino kun bluaj okuloj kaj longaj kruroj, baldaŭ ŝi estos parto de Lebensborn, la nazia organizo pri rasprotekto, kies celo estis bredado de ‘raspuraj arjoj’. Kiel ŝi klarigas en la libro Bona Espero. Idealo kaj realo (2008), lerneje oni instruis levi rekte la dekstran brakon kaj diri “Heil Hitler!”. Tiel ŝi eĉ salutis ĉiumatene la patrinon. Ŝi neniam forgesos kiel la instruisto de la unua klaso enkapigis al sesjaruloj ke ili rajtas kraĉi en la vizaĝon de judoj ĉar ili ne estas homoj.

Poste venis la milito. En 1942 ŝi estis unu el tiuj infanoj, kiuj ĉiuvespere estis veturigataj per aŭtobusoj al la registara palaco, kie troviĝis ankaŭ Führer-oficejo. Tie, oni gardis ilin kontraŭ ajna danĝero kiel valorajn objektojn, nome reproduktilojn de bonrasaj soldatoj. Dume la bomboj falis tage kaj nokte.

Post unu jaro subite ŝi eksciis ke la patrino kun ĉiuj kvin infanoj estos evakuita al la okupita teritorio de Pollando. Temis pri nerefutebla milita ordono. Post longa voĝaĵo trajne kaj ĉevalĉare ili atingis la vilaĝon Ciencisko, tiutempe Deutschrode en la germana. Oni lokis ilin, ĉiun aparte, ĉe diversaj germanaj familioj de kamparanoj jam loĝantaj tie. La patrino protestis sed responde oni aludis koncentrejon, kaj la protesto ĉesis.

Post unu semajno oni loĝigis ilin en unu el du ĉambroj de la pola lernejo. La polaj infanoj lernis ĉiuj kune ĝis la nivelo de kvara klaso, ĉar ili rajtis nur atingi scion sur la plej malalta ŝtupo, por ke ili komprenu ordonojn, povu kalkuli ĝis cent kaj distingu vojsignojn. Ursula malobeis la malpermeson ludi kun la polaj samaĝuloj kaj tiel ŝi lernis iom la polan. Siaflanke, la lernejo por la germanaj infanoj estis ses kilometrojn for, tra arbaro. Dum la vojo audiĝis pafoj kaj estis sentebla stranga odoro de bruligitaj korpoj. Post 60 jaroj kaj kun la akompano de pola esperantisto ŝi vizitis tiun arbaron, trovante spurojn de kugloj en la arboj.

Kun sia juna frato Otto, Ursula marŝis tra tiu arbaro ĉiutage, vintre forirante en malhelo, dudek gradoj sub nulo. Traktitaj kiel fremdajn entrudulojn, la aliaj germanoj ne veturigis ilin per ĉevalĉaroj kune kun siaj infanoj ĝis la patrino denove protestis. Ĉi-foje ŝi estis denuncita kaj nur saviĝis iri koncentrejen danke al la patro, normale farmaciisto kaj dummilite fervojisto, kiu aliĝis en 1943 al la NSDP.

Meze de septembro 1944, la patro alvenis en Ciencisko kaj helpis la familion fuĝi per ĉevalĉaro kaj trajno ĝis Poznano kaj denove malaperis. Ursula memoras ke ili festis kune la 23-an de decembro, ĉar la patro diris, ke eble morgaŭ ili ne plu vivos. Unu tagon subite aperis denove la patro kaj komplote kun kelkaj kolegoj, kiuj ankaŭ havis familiojn, uzis senpermese lokomotivon kun unu vagono kaj tiel atingis Berlinon.

Anstataŭ ilia hejmo troviĝis monto da cindroj. Ili devis trovi novan loĝejon en kelo, kun dekoj da aliaj rifuĝintaj homoj. Dume la patrino enhospitaliĝis por naski la sesan infanon. Falis bomboj kaj brulis domoj, sed Ursula devis responsi prisiaj kvar gefratoj. Mankis manĝaĵo, ne plu estis akvo. Kaj bezoniĝis konstrui barikadojn por fronti la Ruĝan Armeon.

Fine la rusaj soldatoj eniris Berlinon kaj la teruraĵoj daŭris. Ursula memoras multajn virinojn sekse perfortitajn, sed mirakle ŝi kaj la patrino saviĝis danke al sia protekta instinto. Pro timo la patrino tute ne eliris el la kelo, nek poste el la loĝejo dum duonjaro. Malgraŭvola estro de la familio, Ursula devis fari longan vojon por trovi akvon, alkutimiĝanta al la kadavroj kuŝantaj sustrate. La milito finiĝis en majo 1945 kaj inter la amaso de germanaj militkaptitoj estis ankaŭ la patro kiu tames sukcesis eskapi de la veturigo al Siberio. Kun dekdu jaroj ŝi komprenis la valoron de la vivo.

La postmilitaj jaroj ankaŭ malfacilis. Ursula malsatis ĝis sia deksepa vivjaro. Krome, la malkovroj pri la militaj aferoj kortuŝe afliktis ŝin. Ŝi decidis, ke ĉiuj homoj devus esti fratoj. Unu tagon ŝi eksciis pri Esperanto kaj nature amikiĝis kun militrifuzantoj. Ekde tiam ŝi iĝis fervora esperantistino, uzante la lingvon kiel ilon por realigi siajn idealojn pri paco, frateco kaj solidareco. En tiaj rondoj ŝi konatiĝis kun Giuseppe, kun kiu ŝi edziniĝis la 8-an de majo 1957, dekdu jarojn post la kapitulaco de Berlino. Hazarde en tiu sama jaro estis fondita Bona Espero.

Interese, en sia rakonto Ursula plurfoje komparas siajn travivaĵojn kun tiuj de konataj alinacianoj. Unu el ili estas ŝia posta amikino Ada Sikorska-Figuiera, polino transportita al Kazaĥio post la milito. Alia estas la aŭtoro de la libro, Roman Dobrzyński, kiu pasigis tiujn jarojn kiel pola infano en Varsovio. Frapas la leganton la empatia sento, kiun Ursula konstante esprimas kiam aperas aliaj suferantaj homoj. Estas ĝuste tiu sento, kiun igos ŝin dediĉi sian vivon al bezonantaj infanoj.

Javier Alcalde

Roman Dobrzyński, Bona Espero, idealo kaj realo, Marček, 2008.
La libro estis verkita surbaze de intervjuoj faritaj en Bona Espero en la jaroj 2006 kaj 2007.

Aperis Festlibro por Ulrich Lins

Okaze de lia datreveno aperis impona festlibro honore al nia kolego Ulrich Lins longjara esploranto pri la historio de la movado specife en la periodo de la totalismaj reĝimoj. La kontribuojn kunmetis Gotoo Hitosi (Tohoku Universitato), José Antonio Vergara (Universidad San Sebastian, Patagonio, Ĉilio) kaj Goro Christoph Kimura (Sophia Universitato, Tokyo). Eldonis Mondial, New York. En la kolekto abundas interesaj artikoloj rilate nian temon !

Renkonto en Lisbono

Marĝene al la UK en Lisbono renkontiĝis neformale la 1-an de Aŭgusto 2018 grupeto por pridiskuti la ontajn laborojn de la esplorprojekto Militrakonto. Partoprenis Javier Alcalde, Toño del Barrio, Pascal Dubourg Glatigny, István Ertl, Geoffrey Greatrex, Kalle Kniivilä, Ulrich Lins kaj Bernhard Tuider. Pli malfrue atingis Lisbonon ankaŭ Zorana Sokolovska, kiu studas la historion de Esperanto-movado en Svislando. Okazis fruktodonaj interŝanĝoj.

 

Foto kredito  : © Luca Galuzzi

The Heritage and Legacy of Zamenhof, POLIN, Varsovio, 2017

Konferenco, Varsovio, Polin, 13-15/12/2017

Zamenhof as a linguist and a man of letter

Ewa Geller (University of Warsaw): “L.L. Zamenhof’s linguistic exploration of Yiddish and the YIVO-Standard”

Christer Kiselman (Uppsala University): “Zamenhof’s Yiddish grammar and his Universal Language”

Davide Astori (University of Parma): “Children’s literacy: Esperanto and Ivrit in comparison”

Viola Beckmann (Humboldt University Berlin): “World literature for a scattered people: Literatura Mondo magazine and the importance of literature for the development of Esperanto”

Liliana Ruth Feierstein Humboldt University Berlin/ Center for Jewish Studies Berlin – Brandenburg)

Zamenhof as a philosopher 

Liliana Ruth Feierstein (Humboldt University Berlin/ Center for Jewish Studies Berlin – Brandenburg): “The Green Star: Esperanto or the History of a Jewish Language-Utopia”

Esther Schor (Princeton University): “L. L. Zamenhof: Revisionist of Covenantal Judaism”

Agnieszka Jagodzinska (University of Wrocław): “Ludwik Zamenhof and his response to the <<Jewish Question>>”

Nicola Reggiani (University of Parma): “Zamenhof and the dream of a universal language: the ancient/traditional roots”

José Antonio del Barrio (Fundación Esperanto): “How the Declaration of Homaranism came to be published in Madrid”

Federico Gobbo (University of Amsterdam/ University of Torino): “Is it possible for all people to speak the same language? The story of Ludwik Zamenhof and Esperanto”

Zamenhof’s heritage and legacy: yesterday, today and tomorrow

Javier Alcalde (COSMOS, Scuola Normale Superiore, Florence): “The Esperanto Movement and Pacifism in Zamenhof’s time: a special relationship”

Ulrich Lins (Bonn): “Is Esperanto still a dangerous language?”

Federico Gobbo (University of Amsterdam/ University of Torino): “Zamenhof’s humanitarianism and Esperanto: what remains in the Esperanto community of practice today?”

Bernhard Tuider (Esperanto Museum of the Austrian National Library): “Ludwik Zamenhof in the Esperanto Museum in Vienna”

Lothar Quinkenstein (Adam-Mickiewicz-University in Poznań): “Names, narrations, memories”

 

Crédits : Edoardo Nannotti, 2012, CC-BY-SA-3.0

Simpozio ĉe Pola Instituto, Romo, 2017

Simpozio, Romo, Italio, 11/12/2017

Fabrizio Angelo Pennacchietti
La Zamenhofoj antaŭ L.L. Zamenhof
Gli Zamenhof prima di L. Zamenhof

Davide Astori
La socipolitika engaĝiĝo de Zamenhof
L’impegno sociale e politico di Zamenhof

Nicola Reggiani
Esperanto kaj la ideo de universala (artefarita) lingvo
L’esperanto e l’idea di lingua universale (artificiale)

Bernhard Tuider
Historio kaj tutmonda disvastiĝo de Esperanto
Storia e diffusione mondiale dell’esperanto

Javier Alcalde
Politikaj aspektoj en la historio de la Esperanto movado
Aspetti politici nella storia del Movimento

Carlo Minnaja
Monda literaturo en esperanto, esperanta literaturo en la mondo
Letteratura mondiale in esperanto, letteratura esperanto nel mondo

Alicja Sakaguchi
Kriterioj por konstrui internaciajn planlingvojn
Criteri per costruire lingue pianificate internazionali

Ilona Koutny
Esperanto: de la lingvoplano de Zamenhof ĝis natura lingvo
Esperanto: dalla pianificazione di lingua di Zamenhof sino a lingua  naturale

Ida Stria
Vivanta lingvo. Ĉu ekzistas unueca bildo de la mondo de Esperanti-
stoj? Lingua viva. Esiste una rappresentazione unica del mondo degli esperantisti?

Federico Gobbo
Cent jarojn poste: la Zamenhofa filozofio kaj Esperanto
Cent’anni dopo: la filosofia di Zamenhof e l’esperanto

Malgranda Revuo

Ekde la unuaj militaj tagoj invadoj de la germana armeo orienten kaj okcidenten krizigas la literaturan eldonadon. Malgraŭ tio, aŭ eble ĝuste pro tio, naskiĝas nova periodaĵo en Norda Eŭropo, Malgranda Revuo, kvaronjara, fondita kaj redaktata de Stellan Engholm. Modesta formate kaj tipografie, sen ilustraĵoj, ĝi startas planita kiel kultura revuo kvaronjara, en la dua duono de 1943. Komence nur skandinava, preskaŭ nur proza, ĝi gastigas ankaŭ sociajn erojn, artikolojn pri la milito, kelkaj el kiuj montras kiom eĉ milito ne estas ĉie multe sentata. Skribas finno Hannes Koivu en 1944 : «la homoj kutimiĝas ne atenti vivdanĝeron, se ĝi ne estas tute videbla» (MR, 1944, 2, p. 5).

Svedio restas ekster la milito, dum iuj regionoj de Nordio ja suferas okupacion ; tial la eldono ne devas fronti tujajn problemojn, krom tiu, konstanta, de la malfacilo akiri kontribuojn (kaj pagojn) el eksterlando. Venas artikoloj el nacioj ekstermilitaj aŭ kie la vivo stabiliĝis eĉ sub okupacio: ĝenerale kulturaj estas la paĝoj de Juan Régulo Pérez el foraj Kanarioj, ne maloftas la kontribuoj el Nederlando, aperas tekstoj de Kohen-Cedek, kiu, duonjarcenton post Zamenhof kaj ĵuse post la Holokaŭsto, frontas la demandon pri juda setliĝo post la militfino. Politikaj debatoj ligitaj al la ĵus finiĝinta milito ne mankas, rompantaj la rigidan koncepton de neŭtraleco, kiun la tiama esperantistaro, kaj precipe UEA, nove rezultinta el la kunfandiĝo kun – aŭ preskaŭ submetiĝo al – IEL, esprimadis en siaj eldonaĵoj.

Da poetoj ne multe aperas en la unua vivduono de Malgranda Revuo. Inter ili Leen(dert) Cornelis Deij (1919-2011) el Nederlando, antaŭe kampara laboristo, poste tra multaj metioj atinginta la rangon de teknikinstruisto ĝis personara kaj formada direktoro, prezentiĝas kiel la plej elstara, kaj li iĝos konstanta kunlaboranto ekde 1946. Verkinto de la himno de SAT en 1940, li pluas per sociaj temoj: lia poemo Al juda foririnto levas tute rekte la demandon pri kolektiva respondeco de la germana popolo pri la naziaj kruelaĵoj (MR, 1947, 1, p. 1).

Engholm esprimas fortan pozicion kontraŭ la tezo de kolektiva respondeco (MR, 1947, 2, p. 31-32): opozicii al abomeninda registaro koste de sia vivo estas simili Kriston, kaj tian heroecon oni ne povas postuli de ordinara homo. Tiu temo estigas en Malgranda Revuo debaton kiu treniĝas tra pluraj numeroj, dum aliaj samtempaj esperantistaj periodaĵoj silentas, eventuale kondamnas ĝenerale naziajn kruelaĵojn, sed ne tuŝas la germanan popolon. Vigla debatado pluas pri judaismo, kristanismo kaj religio ĝenerale. Aliajn komentojn vekas iuj ideologie direktitaj asertoj pri literaturo aperintaj en la rusa Literaturnaja gazeta. La revuo, kvankam etdimensia, proponas sufiĉe vastan temogamon.

En 1948 la revuo komencas barakti en financaj malfacilaĵoj: la kuraĝa entrepreno ne trovas sufiĉan financan subtenon de la ekstera publiko kaj la spezokonto estas ĉiam deficita (abonantoj stabiliĝos ĉ. 400). Redaktoro Engholm plendas: «ne nur novaj abonantoj estas necesaj, sed ankaŭ pli da taŭgaj artikoloj» (MR, 1949, 4, p. 25-26). Engholm sola verkadis preskaŭ duonon de ĉiu numero, kaj en 1950 li kuraĝas igi la revuon dumonata, produktante do 192 paĝojn en la jaro anstataŭ la antaŭajn 128.

En 1949 ni trovas kelkajn fruajn poeziaĵojn de William Auld, kiu eksplodos al granda famo tri jarojn poste tra Kvaropo (1952). Auld sin malkaŝas teoriisto per longa, didaktika eseo «Kelkaj konstatoj pri tradukado de poezio», teksto de prelego farita en la Glasgova Esperanto-societo la 22an de oktobro 1950 (MR, 1951, 1, p. 8-19). Temas pri tradukado el la angla, sed liaj principoj validas por ĉiu lingvo. Li insistas, ke tradukanto devas kapabli ankaŭ kiel originala poeto (Kalocsay pensis inverse), helpata de la fakto ke esperanto estas “supermezure riĉa je rimoj”. Kuniĝas en ĉi tiu eseo lia sinprezento kiel originala poeto kaj lia elano kiel instruisto, kio li estis profesie.

En la sama periodaĵo ni renkontas ankaŭ alian skoton, kies inspiro estas personoj «damnitaj jam en sia naska horo» («Ombroj en mateno», MR, 1952, 1, p. 11). Temas pri John Francis, kiu, same kiel Auld, kulminos poezie kelkajn monatojn poste en Kvaropo. Ankaŭ Marjorie Boulton, debutinte en Esperanto en Skotlando, aperigas en Malgranda Revuo kontraŭmilitan poemon La heroa lukto progresas; ŝia prezento de la morto de junaj soldatoj heroldas vervan kaj sentoplenan voĉon, kiu plenigos la tutan postan duonjarcenton (MR, 1952, 2, p. 47-48). Tiu poemo ne plu estos represita en postaj kolektoj de la aŭtorino.

Malgranda Revuo ĉesas aperi per la kvara numero de 1952, pro manko kaj de stabila financa situacio kaj de stabila altnivela kunlaborantaro. Ĉu la tasko de Malgranda Revuo elĉerpiĝis? La adiaŭa frontartikolo de Engholm amare konstatas, «ke ankoraŭ ne estas eble daŭre eldoni seriozan kulturan revuon en esperanto»; kaj li pluas per sindemando: «ĉu serioza kultura revuo entute estas bezonata en esperanto?». Lia «mi ĉesigas» simetrias al la komencaj vortoj en la unua numero: «mi provas eldoni revuon». La malatuto de tiu revuo estis ĝuste la fakto, ke nur unu sentima, sentema sed senteama persono elportis la tuton, kelkfoje inkluzive la ekspedadon.

Carlo Minnaja

La tuta kolekto de Malgranda revuo estas elŝutebla el la retejo

http://www.tekstoj.nl/mr/

[nedaŭra ligilo, aktiva 04/2016]

Minnaja, Silfer 2015:231-235.

Rakontu samideano !

Rakontu samideano, Dansk Esperanto-Forlag, Åbyhøj, 1966.

La verko estas senpretenda kolekto de movadaj anekdotoj kompilitaj de Lorenz Friis (1904-1985). La plejmulto de la kontribuintoj, grandparte simplaj movadanoj sen verkistaj aspiroj, restas anonimaj aŭ malfacile identigeblaj. Nomoj de la aŭtoroj sekvas la indikojn de la enhavtabelo.

P. Hendricks, «Rememoro», p. 14-17.

Sperto de postmilita UEA delegito en Nederlando kiu rememoras la rolon de la asocio dum la unua mondmilito. La delegito el Gdańsk peris demandon de pola patrino kies filo servis en la R.A.F kaj malaperis dum flugo super Frislando. Retrovinte la lokon kie la aviadilo perdiĝis, Hendricks sendis al la pola virino omaĝan rubandon kun ŝildo «Fallen for Frijdom en Rjucht» (Falintaj por libereco kaj justeco).

Hebky, «Ĉeĥo en Oslo», p. 20-21.

Malagrablaĵoj travivitaj de ĉeĥa laboristo en Oslo en la jaro 1941. Fotinte ŝipon en la haveno li estas arestita de Gestapo sed ne tro dure pridemandita. La fotilo, konfiskita, estis pruntedono de loka samideano. Tamen la nazioj post du monatoj redonis la fotoaparaton kaj ĉio fariĝis en ordo. Anekdoto kun milda fono de okupacio.

Beniĉek [Beníček], «Esperanto savis homan vivon», p. 35-36.

Post la mortigo de Reinhard Heydrich, protektoro de Bohemio kaj Moravio, kiu okazis la 4an de junio 1942, la nazioj decidinte diversajn reprezaliojn dekretis la «rajtnuligan staton» kaj intensigis la serĉon de lokaj partizanoj. Hejmo de iu esperantisto kiu kaŝis armilojn estis detale traserĉata de la germana armeo. Evidentiĝis ke la leŭtenanto kiu gvidis la traserĉon rimarkis iujn librojn en esperanto. Forsendinte siajn subulojn, li komencis paroli esperante al la domestro kaj deklaris lin bonŝanca ke li trafis esperantistan  oficiron : «hodiaŭ esperanto venkis Hitleron». Kaj li tuj malaperis.

St. Hortynski, «Paĝoj el mia memorkajero», p. 43-49.

Historio de perletera amikeco inter pola kaj sveda samideanoj. La rakonto komenciĝas ĉirkaŭ 1931, dato de japana invado de Manĉurio kaj daŭras ĝis la postmilita periodo kiam la aŭtoro vojaĝas Stokholmen. La aŭtoro vivas tiam en Czortków (postmilite integrita en Sovetan Ukrainon), kaj rakontas malhelpojn disvastigi esperanton. La lingvo estis vidata de multaj homoj kiel iu «eltrovo de judoj kiu ne havas grandan utilon por la interhomaj rilatoj». Sed la movadano, engaĝita en la skolta esperanto movado, esprimas ankaŭ amarecon aŭdante ke «homoj nomis esperantistojn komunistoj». Ĉiutagaĵoj de ordinaraj homoj en milita tempo kaj translokiĝo al Bielsko-Biała.

Pascal Dubourg Glatigny

Un regard transnational sur la seconde guerre mondiale. A transnational look at World War II.